دوپینگ، یا «زورافزایی» به معنای استفاده از مواد یا روشهایی است که ورزشکاران برای افزایش عملکرد خود به کار میبرند. این پدیده نه تنها سلامت جسمانی و روانی ورزشکار را تهدید میکند، بلکه با اصول اخلاقی و قوانین ورزش در تضاد است. سازمانهای جهانی مانند آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ (WADA) برای مقابله با آن قوانین سختگیرانهای وضع کردهاند.
* تاریخچه و تعریف دوپینگ
واژه دوپینگ (Doping) ریشه در زبان آفریقای جنوبی دارد و در اصل به یک نوشیدنی الکلی باستانی که به عنوان محرک در مراسم رقص استفاده میشد، اشاره دارد. در زبان فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، واژه «زورافزایی» را معادل دوپینگ تصویب کرده است.
طبق تعریف کمیسیون پزشکی کمیته بینالمللی المپیک، دوپینگ عبارت است از «مصرف یا تجویز یک ماده خارجی یا درونزا با مقادیر غیرعادی یا روش استعمال غیرطبیعی توسط فرد سالم به منظور افزایش عملکرد ورزشی.»
* دلایل مقابله با دوپینگ
-
دلایل فیزیکی: مصرف مواد دوپینگی میتواند عوارض جانبی ناخواسته و حتی برگشتناپذیر ایجاد کند و سلامت ورزشکار را به خطر بیندازد.
-
دلایل اخلاقی: دوپینگ با اهداف اصلی ورزش یعنی پرورش جسم و روح، مغایرت دارد و میتواند جوانان ورزشکار را به سوی اعتیاد هدایت کند.
-
دلایل قانونی: ایجاد برتری غیرمنصفانه در رقابتها ممنوع است و نقض آن جرم محسوب میشود.
با توجه به فشار برای پیروزی، ورزش قهرمانی بدون قوانین ضد دوپینگ غیرقابل تصور است. آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ (WADA) مسئول توسعه و هماهنگی قوانین در سراسر جهان است.
* شاخصهای ممنوعیت داروها
یک دارو یا روش زمانی در فهرست ممنوعه قرار میگیرد که:
-
موجب افزایش عملکرد ورزشکار شود و همزمان سلامت او را تهدید کند یا با روح ورزش ناسازگار باشد.
-
از نظر اجتماعی نامناسب باشد، مانند ماریجوانا که افزایش عملکرد ایجاد نمیکند اما مصرف آن ممنوع است.
* انواع دوپینگ
-
دوپینگ دارویی (Stimulant drugs): استفاده از محرکها و هورمونها برای افزایش عملکرد.
-
دوپینگ خونی (Blood doping): تزریق خون یا مشتقات آن برای افزایش ظرفیت اکسیژنرسانی.
-
دوپینگ ژنی (Gene doping): تغییرات ژنتیکی به منظور ارتقای عملکرد ورزشی.
* حوزههای مصرف داروها در ورزش
-
مواد ارگوژنیک: موادی مانند تستوسترون، استروئیدهای آنابولیک، محرکهای آمفتامین، هورمون رشد و اریتروپویتین که با هدف افزایش عملکرد مصرف میشوند.
-
داروهای درمانی: داروهایی که در شرایط بالینی مجاز بوده و تنها با مجوز ویژه ورزشکار استفاده میشود؛ مانند داروهای استنشاقی بتا ۲-آگونیست برای بیماران آسمی. مصرف این داروها فقط زمانی مجاز است که:
- بیماری باعث نقص جدی در سلامت فرد شود،
- دارو تأثیری بر افزایش عملکرد نداشته باشد،
- هیچ روش درمانی جایگزین مناسبی وجود نداشته باشد.
-
مکملها و داروهای گیاهی: شامل ترکیبات قانونی و غیرقانونی که گاهی بدون نظارت مصرف میشوند و میتوانند خطرناک باشند.
* نتیجهگیری
دوپینگ تهدیدی جدی برای سلامت، اخلاق و عدالت در ورزش است. آگاهی ورزشکاران، رعایت قوانین ضد دوپینگ و پایبندی به اصول پزشکی و اخلاقی، تنها راه پیشگیری از آسیبهای جبرانناپذیر این پدیده محسوب میشود.
ارسال نظر